Ontmoeting tussen idee en werkelijkheid

Gisteravond een ‘webinar’ van Cultural Survival meegemaakt. Passief, dat wel, maar toch zeer betrokken. De drie – vrouwelijke – gasten, met hun herkomst uit verschillende inheemse culturen uit de Amerika’s, gepokt en gemazeld in het toegankelijk maken van inheemse denkbeelden en praktijken voor niet-inheemse buitenstaanders zoals ik, gaven antwoord op een aantal vragen met een wat mij betreft niet eerder zo’n goede vertaalbaarheid-naar-deze-tijd. Al sinds jaren lid van deze organisatie vond ik gisteravond pas een volwaardig, ‘inheems’ antwoord op het westerse denken, terwijl dat niet ten koste ging van de authenticiteit ervan.

Toevallig gisteren ook de laatste hand gelegd aan mijn bij Uitgeverij Calidris uit te geven boek. De titel moest gewijzigd. Het gaat ‘HET OFFER’ heten. Zonder ondertitel. Maar, hoe treffend dat nota bene op dezelfde dag vanuit de gasten van de webinar van Cultural Suvival een echo uit ‘het veld’ te horen viel van mijn theorieën over het historische verlies dat ‘wij’ in het Westen te lijden hebben. In het (volgens mij) verloren gaan van vijf, zeg maar, proto-inheemse ‘waarden’: voorouderverering, natuurverering, familiestructuur, lokale cultuur en vertelcultuur. In het Engels, naar het acroniem annafalost, an-na-fa-lo-st, duidend op het verlies dat het Westen door dat offer nog steeds te lijden heeft.

Maar dan nu het belangrijkste van alles. Eén van de drie gasten in de webinar, Chenae Bullock, indianenstammen in het Oosten van de VS vertegenwoordigt zij, heeft, naast haar wijsheid om het land waarin je opgegroeid bent, met planten, dieren, bergen, meren en rivieren, te zien als ‘geheugen van de mens’, iets formidabels bijgedragen. Namelijk het idee dat de inheemse volken van de wereld de moderne mens een les te leren hebben, waarmee wat ziek is weer gezond en wat stuk is heel gemaakt kan worden. Om zo de route te plaveien voor het vervlechten van een bestaande werkelijkheid, inheemse wijsheid, met het historisch-westerse verlies aan ‘voorchristelijke’ waarden, het offer uit mijn boek.

‘De handen ineen slaan’ tussen idee en werkelijkheid? Ik zie het zitten!

Omtrent idee en werkelijkheid nog iets. Schematisch kan je het idee uit het acroniem annafalost als volgt toepassen op de huidige werkelijkheid:

1. Het verlies van voorouderverering heeft een vooruitgangsideaal – in kapitalisme en technologie het meest herkenbaar – voortgebracht dat, door het bijkomende verlies van nadenkendheid, zich moeilijk in kan tomen. Het idee is om fabrikanten te verplichten het publiek te informeren over de herkomst van hun producten door een onpartijdig schrijver, deels betaald door de gemeenschap, deels door het bedrijf, in dienst te nemen die van het betreffende bedrijf een gepersonifieerd verhaal maakt, dat niet alleen voor werknemers maar voor eenieder zijn product ‘vermenselijkt’.
2. Het verlies van natuurverering heeft een verzakelijkte houding naar de natuur voortgebracht dat zich slecht met die natuur verzoent, waardoor milieurampen onvermijdelijk zijn geworden. Het idee is om het zich-verplaatsen-in die natuur door middel van verbeelding en verhalen overal verplicht te stellen daar waar informatie over de natuur verschaft wordt. In ons  Westen is de achterstand op dat gebied – in vergelijking met het begrip voor de natuur als bij inheemse volken – te groot om daarbij vrijblijvendheid te tolereren.
3. Het verlies van de eerbiediging van lokale cultuur heeft, opgeteld bij de andere verliezen uit het acroniem, ressentimenten voortgebracht die niet meer te beteugelen zijn door wie zich voorstaat op ‘gezond verstand’. Ter bestrijding van populisme en fascisme moeten westerse bestuurders van landen en gemeentes zich niet alleen zeer grondig informeren over culturele achtergronden van die landen en gemeentes, zij moeten ook ruimte maken voor en voorrang geven aan het vieren van tradities en overgeleverde gebruiken. Viering van het verhaal dat lokale eigenheid representeert moet tot standaard mensenrecht gemaakt worden.

Driemaal een “te”. Driemaal die meest dodelijke fout van een hybris op de natuurlijke inborst van de mens: wíj weten hoe het moet. Wíj die boven alle anderen die Boodschap in ons dragen van die Waarheid. En zíj zullen ervan lusten. Je komt het beeld de laatste dagen vaker tegen van die kleren van de keizer. Pas als je doorhebt dat hij in zijn nakie loopt, pas dan besef je dat alles-van-waarde in het Westen met een “te” verkleefd is: teveel eenzaamheid, teveel verwaarlozing van jongeren, te grote, dikke auto’s in de stad, te slecht taal en rekenen op school.

Heb je nog even? We kunnen zo heel goed nog even doorgaan!