De vijf verstoppingen

Het Westen kampt, in al zijn glorie, wijsheid, en zijn de wereld verbluffende successen, en ondanks alle daarop van toepassing zijnde zelffelicitaties, met vijf zichzelf verstikkende verstoppingen. Kanalen voor de toevoer van vijf universeel-menselijke waarden zijn niet alleen verstopt, maar zij, de mens als een bijzonder dier vertegenwoordigend, zijn bovendien in een kwalijk en kwaadaardig daglicht komen staan. Die waarden zijn: voorouderverering, natuurverering, familiestructuur, lokale cultuur en vertelcultuur. Mijn boek, getiteld ‘Het offer’, wijst op het verlies van die vijf waarden. En is bedoeld als gereedschapskist van de loodgieter die de verstoppingen komt ontstoppen.

Ik beperk me vooralsnog tot drie verstoppingen. 1. De ontstopping van het kapitalisme, met als waterpomptang het ‘narratieve kapitalisme’, 2. de ontstopping van het natuurbewustzijn, door introductie van een narratief natuurbewustzijn, en 3, de ontstopping van het lokale geheugen, door introductie van een narratief lokaal geheugen.

In deze bijdrage bespreek ik alleen de eerste. Die van het kapitalisme. De ontstoppingsprocedure noem ik ‘het narratieve kapitalisme’ omdat, door de vooruitgang, waartoe het kapitalisme, samenwerkend met technologie, de belangrijkste motor en drijfveer is, in een narratieve constructie gegoten, ontstopt kan worden waar het meent alleen materiële welvaart te moeten produceren. Literaire ‘magiërs’ moeten zich daartoe ontfermen over instellingen die dat kapitalisme aansturen. Eén zo’n magiër ligt ik hier voor mij op mijn bureau: ‘Empire of AI: Dreams and nightmares in Sam Altman’s OpenAI’, door Karen Hao.

Een wijs, inzichtelijk boek, vol met zelf meebeleefde insight information over handel en wandel van de grote AI-jongens en, belangrijk, ook een paar meiden, uit het grote AI-gebeuren in en rond Silicon Valley. Ben doende mezelf door het boek heen te werken. Door gebrek aan kennis omtrent AI zowel als het kapitalisme voor mij een pittige maar bijzonder dankbare kluif.

Dit tamelijk unieke voorbeeld om alvast mee duidelijk te maken waar het me om gaat bij wat ik noem ‘het narratieve kapitalisme’. Zodra mevrouw Hao en collega’s in staat worden gesteld om met hun inzichtelijke, publiekstoegankelijke, algemeen vormende en collectief-geheugen-scheppende werk de aangezichten te bewerken van zowel kapitalisme als technologie, en daarmee ‘de massa’s’ te bereiken van onze moderne tijd, kan een begin gemaakt worden met de ontstopping van een eeuwenlang overgeërfde, door zijn eenzijdigheid catastrofale fixatie op wat we ‘vooruitgang’ noemen.

Over de levensvatbaarheid van onze wereld

Ik durf de stelling in te nemen dat zonder de terugkoppeling naar wat we ooit, in een ver verleden, opgeofferd hebben, onze door het Westen gereguleerde wereld niet meer levensvatbaar is. In meerdere verschijningsvormen bezegelt een bezeten toekomstideaal ons lot van toenemende druk op ons mentale en sociale leven. Het genoemde boek van Hao schetst de actualiteit van die ontwikkeling zonneklaar. Zie t.z.t. mijn boekbespreking onder de Boekbespreking-knop.

Die terugkoppeling zal een geleidelijk proces zijn van een – volks – bewustzijn dat zich dankzij de verhalen van mensen zoals Hao een geweten aanmeet. Door volksvertellers aangegrepen, toegeëigend, uitgebuit, die daar in zangerige -dichterlijke stijl boter van kunnen maken. ‘Hao’ x volksverteller = de beoogde terugkoppeling.

Voor ik Hao’s boek zal gaan bespreken, kan ik alvast – onder aanzwellend juichen in mijn binnenste – het noodzakelijke tegenwicht voorspellen tegen het uiteindelijk elke ziel verpletterende vooruitgangsideaal. Mogen verslaggevers in kranten, tijdschriften, documentaires, vraaggesprekken Hao’s voorbeeld volgen en ons, ontspoord, ontzet, ontsteld publiek, een eerste glimp van een verstandhouding met en toegang tot de grote vragen van de tijd voorhouden. Door de geestdodende analyse te vervangen door Hao’s magische en-toen-en-toen-en-toen. Totdat ook de vele, nog onbekende magiërs-van-het-woord zich uitgenodigd weten hun nog sluimerende waarheden met ons te delen.